{"id":369,"date":"2024-02-21T13:37:33","date_gmt":"2024-02-21T18:37:33","guid":{"rendered":"https:\/\/sdgnuu.uz\/?page_id=369"},"modified":"2024-02-29T08:00:46","modified_gmt":"2024-02-29T13:00:46","slug":"ilmiy-markaz","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sdgnuu.uz\/?page_id=369","title":{"rendered":"ilmiy markaz"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

ilmiy
markazlar<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

O\u2018zbekiston Milliy universiteti \nBRMga qaratilgan tadqiqot markazlari\n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Iqlim o\u2018zgarishiga moslashishni rejalashtirish, rivojlanish choralari orqali qirg\u2018oq va suvni boshqarish, bio xilma xilliklar, tabiiy ofatlar va tabiiy xavflarni boshqarish, shahar, davlat va mintaqa darajasidagi siyosatga kiritilgan.<\/span><\/p>

O\u2018zbekiston Milliy universitetida Iqlim o\u2018zgarishi va atrof-muhitni himoya qilishga yo\u2018naltirilgan turli sohalarida o\u2018ziga xos tadqiqot tamoyillariga, usullariga ega bo\u2018lgan bir qancha <\/span>ilmiy maktablar<\/span><\/a> yaratilgan. Bu ilmiy maktablarni yaratgan olimlar va ularning izdoshlari <\/span>iqlim o\u2018zgarishi va va atrof-muhitni<\/span><\/a> himoya qilishda bir qancha ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borilmoqdalar. Mazkur ilmiy maktab tadqiqotchilari va o\u2018qituvchilari zamonaviy jamiyatda ijtimoiy, axloqiy, iqtisodiy va ekologik barqarorlikni rivojlantirish bilan bog\u2018liq sohalarda ilmiy faoliyat olib boradi.<\/span><\/p>

O\u2018zbekiston Milliy universiteti ilmiy markazlari tarkibida Tabiiy birikmalar va bioorganik kimyo ilmiy maktabi, Aromatik birikmalarni alkillash va atsillash reaksiyalari ilmiy maktabi, Analitik kimyo ilmiy maktabi, Koordinatsion birikmalar kimyosi ilmiy maktabi, Makrotsikllar kimyosi ilmiy maktabi, Umurtqalilar zoologiyasi ilmiy maktabi, Biokimyo ilmiy maktabi, G\u2018o\u2018za genetikasi ilmiy maktabi, Biofizika ilmiy maktabi, Genetik mineralogiya va geokimyo ilmiy maktabi, O\u2018rta Osiyo litologiya va formatsiya ilmiy maktabi, O\u2018zbekiston gidrogeologiyasi ilmiy maktabi, Magmatizm va geodinamika-petrologiya ilmiy maktabi, O\u2018zbekiston mikro va nanomineralogiyasi ilmiy maktabi, Tabiiy geografiya — landshaftshunoslik ilmiy maktabi, O\u2018zbekiston ijtimoiy va iqtisodiy geografiyasi ilmiy maktablari foaliyat olib boradi.<\/span><\/p>

Tadqiqotlar markazida atrof-muhit va iqlim o\u2018zgarishi bilan bog\u2018liq turli xil <\/span>ilmiy loyihalar<\/span><\/a> ustida izlanishlar olib borilmoqda. Jumladan:\u00a0<\/span><\/p>

Cho\u2018l ozuqabob ekinlarining yangi navlarini rayonlashtirish uchun ularning sho\u2018rlanishga moslashish salohiyatini baholagan holda raqamli geoinformatsion bankini yaratish<\/b><\/a><\/p>

Loyihadan kutilayotgan natija Inqirozga uchragan cho\u2018l yaylovlarining hosildorligini oshirish imkonini beruvchi 15 ta cho\u2018l ozuqabop o\u2018simlik navlarini turli ekologik va tuproq sharoitlarida sinash orqali mahalliy sharoitlarga moslashgan navlar tanlanadi va ekiladi.<\/span><\/p>

O\u2018zbekistonda cho\u2018l o\u2018simliklari uchun birinchi marta o\u2018simliklarning atrof-muhitning noqulay sharoitlariga moslashishi bilan bog\u2018liq genetik markerlarni aniqlash. Turli xil atrof-muhit omillariga, shu jumladan tuproq sho\u2018rlanishiga, qurg\u2018oqchilikka va boshqalarga nisbatan ularning adaptatsion xususiyatlari baholanadi. GAT texnologiyalaridan foydalangan holda tanazzulga uchragan yerlarni baholash amalga oshiriladi, tematik elektron xaritalar va tavsiyalar ishlab chiqiladi. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a><\/p>

Orol dengizining qurigan tubi hududida biopreparatlarni joriy qilgan holda tuproq xossalarini yaxshilash va minerallashgan kollektor-zovur suvlaridan yaylov ekinlarini yetishtirishda foydalanish orqali tuzga chidamli turlarini tanlash<\/b><\/a>.<\/b><\/p>

Loyihani amalga oshirish natijasida Orol dengizining qurigan tubida tuprog\u2018i turli darajada sho\u2018rlangan, suv tanqis sharoitda tuproq xossalarini yaxshilash hamda tuproq paydo bo\u2018lish jarayonini turli biopreparatlar qo\u2018llash orqali faollashtirishning ilmiy asosi yaratiladi. Natijada Orolning qurigan tubida sho\u2018rlanishning turli darajasi va tipiga chidamli o\u2018simliklar o\u2018stirishning innovasion tadbirlari ishlab chiqiladi. Olinadigan natijalarning ahamiyati shundaki, Orolning qurigan tubidagi qumliklarda dastlabki tuproq paydo bo\u2018lish davrida namlik, fizik va kimyoviy xossalar yaxshilanadi, fermentlar, mikrorganizmlar faolligi tiklanadi. Hududda turli o\u2018simliklarni o\u2018stirish imkoniyati yaratiladi. Bu esa Orol dengizining qurigan tubida yashil makon paydo bo\u2018lishiga, qum va tuzlarning uchishini va namlikning bug\u2018lanishini kamaytirishga, hududning biologik hilma hilligini oshirishga hamda Orolning qurigan tubidagi bir necha million gektar maydonda o\u2018stirilgan turli o\u2018simliklardan turli tarmoqlarda foydalanish imkoniyatini beradi. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a><\/p>

Qishloq xo\u2018jaligi, suv va energiya resurslarini barqaror rivojlantirish uchun yer usti kuzatuvlari va geostatsionar meteorologik sun\u2019iy yo\u2018ldoshlardan olingan quyosh radiatsiyasi ma\u2019lumotlaridan kompleks foydalanish<\/b><\/a><\/p>

Qishloq xo\u2018jaligini barqaror rivojlantirish BMTning barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida O\u2018zbekistonda belgilangan ko\u2018plab maqsadlardan biridir. Markaziy Osiyoda kuzatilayotgan suv tanqisligi va iqlim o\u2018zgarishi doimiy monitoring va katta resurslarni talab qiladi. Biroq, qurg\u2018oqchilikni suv tanqisligi oqibatlaridan biri sifatida oldindan aytish qiyin va asosiy qurg\u2018oqchilik ko\u2018rsatkichlarini qo\u2018llash oson emas. Quyosh radiatsiyasi yuqori haroratlarda bug\u2018lanish orqali suv tanqisligiga ta\u2019sir qiluvchi parametrlardan biridir. Boshqa tomondan, olingan energiya miqdori qayta tiklanadigan nol-uglerodli energiya manbaiga o\u2018tkazilishi mumkin.<\/span><\/p>

Loyihaning maqsadi qurg\u2018oqchilikka olib keladigan sharoitlarni o\u2018rganish, qayta tiklanadigan energiya manbalarini tahlil qilish va masofaviy zondlash ma\u2019lumotlaridan foydalangan holda monitoring tizimini yaratish uchun geostatsionar meteorologik sun\u2019iy yo\u2018ldoshlardan olingan quyosh radiatsiyasi va yer usti meteorologik kuzatuv ma\u2019lumotlarini birlashtirishdan iborat. Ushbu ma\u2019lumotlarni 0,1\u00d70,1o aniqlikdagi meteorologik sun\u2019iy yo\u2018ldoshlar hamda kuzatish tarmog\u2018i yordamida monitoring qilish O\u2018zbekistonning kelajakdagi barqaror rivojlanishi uchun asos yaratishda muhim ahamiyatga ega. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a><\/p>

Orol dengizining qurigan\u00a0 tubining sho\u2018rlangan maydonlarida Fabaceae oilasiga mansub ba\u2019zi o\u2018simliklarni ko\u2018paytirish va ularning yangi plantatsiyalarini yaratish<\/b><\/a><\/p>

Atrof-muhit monitoringining dastlabki bosqichi xududlarning ekologik holati to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarni tizimlashtirish, ularning murakkabligi va turli xil tipga mansubligini baholash maqsadida hududlar ekologik rayonlashtiriladi. Orol hududida mavjud o\u2018simliklardan va ularning urug\u2018 zahirasidan foydalanishning ekologik xavfsiz, ratsional tizimi, yaylov xo\u2018jaligini boshqarishning ilg\u2018or mexanizmlari, inqirozga uchragan xududlarni yaxshilash samarali texnologiyalari va istiqbolli fitomeliorantlari ishlab chiqiladi.<\/span><\/p>

Loyihaning maqsadi: Orol dengizining qurigan tubining ekologik, tuproq-iqlim sharoitlariga moslashgan urug\u2018 zahirasi mavjud bo\u2018lgan tayyor o\u2018simliklar yoki ekin turlari mavjud bo\u2018lgan navlarni hudud tuprog\u2018ining sho\u2018rlanganlik darajasi va maqbul biologik muhit talablariga mos tarzda ilmiy asosda joriy etish bo\u2018yicha ilmiy-tadqiqot ishlari olib boriladi, tadqiqot obyektlari va ularni qayta tiklash bo\u2018yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a><\/p>

Masofadan zondlash asosida O\u2018zbekiston tog\u2018 tizmalaridagi muzliklarning degradatsiya jarayoni dinamikasini o\u2018rganish<\/b><\/a><\/p>

O\u2018zbekistonning geografik o\u2018rni, keskin kontinental, issiq va qurg\u2018oqchil iqlimi tog\u2018li va pasttekislik hududlarda suv resurslarining tarqalishini belgilaydi. Suv resurslarining asosiy iste\u2019molchisi hisoblangan sug\u2018orma dehqonchilik hududlari respublikaning pasttekisliklari hisoblanadi. Mintaqaning asosiy suv yig\u2018ish zonasi respublikaning tog\u2018li va tog\u2018oldi hududlaridir. Daryolar oqimi mavsumiy qor qoplami, muzliklar va yomg\u2018ir suvlariga bog\u2018liq. Yer yuzasida yuzaga kelgan iqlim o\u2018zgarishi O\u2018zbekistonning tog\u2018li hududlaridagi doimiy muzliklar maydoniga salbiy ta\u2019sir ko\u2018rsatmoqda.<\/span><\/p>

Baland tog\u2018li hududlarda kuzatish jarayonining murakkabligi sababli muzliklarning holatini muntazam ravishda kuzatib borish imkoniyati cheklangan. O\u2018zbekistondagi muzliklarning erish jarayonlarini o\u2018rganishda eng samarali vosita bu masofadan turib zondlash va GAT texnologiyalaridan foydalanish hisoblanadi.<\/span><\/p>

Sun\u2019iy yo\u2018ldosh suratlari va GAT texnologiyalaridan foydalangan holda O\u2018zbekiston tog\u2018 tizmalari muzliklari maydonining o\u2018zgarish dinamikasini aniqlash imkonini beradi. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a>\u00a0<\/span><\/p>

O\u2018zbekiston va Hindistonning qurg\u2018oqchil va yarim qurg\u2018oqchil daryolari havzalarida suv taqchilligi hamda qurg\u2018oqchilikka to\u2018g\u2018onlar va iqlim o\u2018zgarishi ta\u2019sirini baholash.<\/b><\/a><\/p>

Chirchiq (O\u2018zbekiston) va Tapi (Hindiston) daryolarida meteorologik qurg\u2018oqchilik, gidrologik qurg\u2018oqchilik va suv tanqisligi jihatlarini — muayyan davr uchun tabiiy sharoitda va tanlangan daryo havzalaridagi Chorbog\u2018 (O\u2018zbekiston) va Ukay (Hindiston) to\u2018g\u2018onlari ta\u2019sirida yuzaga keladigan qurg\u2018oqchilik indekslarini baholash. Chirchiq va Tapi daryolari havzalarida meteorologik qurg\u2018oqchilikning asosiy xususiyatlarini aniqlash, qurg\u2018oqchilik indekslaridan foydalangan holda uni turli vaqt oralig\u2018idagi iqlimiy ssenariylar bo\u2018yicha prognozlash va baholash. Iqlim o\u2018zgarishining meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilikka ta\u2019sirini statistik baholash, meteorologik qurg\u2018oqchilikning yillararo tebranishi o\u2018rganish, Piskom va Yangiyo\u2018l meteorologik stansiyasi ma\u2019lumotlari asosida meteorologik qurg\u2018oqchilikni tavsiflash. Hisobot davrida (loyiha yakunida) qo\u2018lga kiritilgan muhim natijalar: Chirchiq daryosi havzasida kuzatilgan gidrologik va meteorologik ma\u2019lumotlar umumlashtirildi va birlamchi qayta ishlandi. Chirchiq daryosidagi meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilikni tavsiflash uchun qurg\u2018oqchilikning tegishli ko\u2018rsatkichlari tanlandi. Chirchiq daryosining yillik va mavsumiy oqim o\u2018zgaruvchanligi baholandi. Meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilik indekslari (SPI, SSI, Run theory) tavsiflandi va aniqlandi. Meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilik indekslari orasidagi bog\u2018lanishlar aniqlandi. Meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilik indekslarining turli ta\u2019minlanishlarida \u201cHit-score\u201d indeklari aniqlandi. Meteorologik va gidrologik qurg\u2018oqchilik indekslari orasidagi bog\u2018lanishlar siljitishlar usulida baholandi.<\/span><\/p>

Universitet hamkorlikdagi transdisiplinar yondashuvlar yordamida odamlar, joy va o\u2018zgarishlar o\u2018rtasidagi munosabatlarni tushunishga qaratilgan. O\u2018zbekiston Milliy universiteti o\u2018zining barqarorlikka qaratilgan tadqiqot markazlari orqali ijtimoiy adolatli va gullab-yashnayotgan dunyo uchun siyosat, qashshoqlik va ijtimoiy adolatsizlik, iqlim o\u2018zgarishini bartaraf etishning zamonaviy muammolariga yechim topish, rejalashtirish va qarorlar qabul qilish uchun dalillarga asoslangan yechimlarni taqdim etish kabi ijbiy o\u2018zgarishlar hissa qo\u2018shishni o\u2018z oldiga maqsad qilgan qilib qo\u2018ygan. <\/span>Batafsil…<\/span><\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ilmiy markazlar O\u2018zbekiston Milliy universiteti BRMga qaratilgan tadqiqot markazlari Iqlim o\u2018zgarishiga moslashishni rejalashtirish, rivojlanish choralari orqali qirg\u2018oq va suvni boshqarish, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"no-sidebar","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"full-width-container","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"disabled","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"disabled","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-369","page","type-page","status-publish","hentry"],"rttpg_featured_image_url":null,"rttpg_author":{"display_name":"admin_sdg","author_link":"https:\/\/sdgnuu.uz\/?author=1"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":" O\u02bbzbek<\/a>","rttpg_excerpt":"ilmiy markazlar O\u2018zbekiston Milliy universiteti BRMga qaratilgan tadqiqot markazlari Iqlim o\u2018zgarishiga moslashishni rejalashtirish, rivojlanish choralari orqali qirg\u2018oq va suvni boshqarish, […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=369"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5412,"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/369\/revisions\/5412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sdgnuu.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}